Cờ Đông Sơn: Nơi Lịch Sử Gặp Gỡ Tuổi Thơ

Có thể bạn cũng biết, mỗi hình thái cờ mang trong mình bản sắc văn hóa và tư duy thời đại của dân tộc. Cờ Vua phương Tây với những quân cờ mang hình dáng vua, hậu, quân lính, thể hiện rõ cấu trúc xã hội phong kiến và chiến tranh thời Trung Cổ. Cờ Tướng Trung Hoa lại gói gọn triết lý Âm Dương, Ngũ Hành, cùng với những vị tướng, sĩ, tượng đặc trưng cho hệ thống quân sự và triết học cổ điển của họ.

Vậy nên khi bắt đầu xây dựng bộ cờ Đông Sơn, chúng tôi nghĩ nhiều nhất đến việc phải làm cách nào để truyền tải lịch sử đến với trẻ em thật thú vị. Các em là những “kỳ thủ” đầu tiên chúng tôi tưởng tượng ra khi thử đặt quân cờ xuống bàn – đôi mắt tò mò, bàn tay nhỏ nhắn và những câu hỏi hồn nhiên. Vì vậy, phần lớn những gì được thiết kế trong bộ cờ từ nhân vật, luật chơi, đến cách kể chuyện đều xuất phát từ mong muốn tạo ra một trò chơi vừa gần gũi, vừa có ích cho việc học và phát triển tư duy của các em nhỏ

Học sử tự nhiên qua từng thế cờ

Lấy cảm hứng từ truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh, bộ cờ là một cách nhẹ nhàng để các em bước đầu làm quen với văn hóa, lịch sử và những câu chuyện dân gian. Khi chơi cờ, các em sẽ tiếp xúc dần với những chi tiết tiêu biểu như nhân vật Mỵ Nương, các Lạc hầu – Lạc tướng, cùng các sính lễ đặc trưng: Voi chín ngà, Gà chín cựa, Ngựa chín hồng mao.

Thay vì học thuộc lòng các chi tiết trong truyện Sơn Tinh – Thủy Tinh, khi tham gia chơi cờ, các em sẽ được trải nghiệm lại câu chuyện một cách sinh động. Thông qua từng nhân vật, từng thế cờ, các em sẽ nhớ được rằng Mị Nương là người con gái được cầu hôn, rằng ai mang được sính lễ đến trước sẽ trở thành người chiến thắng hay những lễ vật mà Vua Hùng yêu cầu. Thậm chí, các em cũng sẽ hiểu được vì sao Thủy Tinh lại nổi giận và vì sao trận chiến giữa hai bên lại xảy ra. Những chi tiết này, khi gắn liền với tình huống trong trò chơi, sẽ trở nên dễ nhớ hơn, tự nhiên hơn, không cần ép buộc ghi nhớ như khi học những con chữ đơn thuần.

Chơi cùng trẻ, kể cùng trẻ, học cùng trẻ

Theo lời dạy của Bác Hồ: “Dân ta phải biết sử ta”, chúng tôi hy vọng người lớn khi chơi cùng trẻ sẽ tận dụng những tình huống trong cờ như một dịp để kể thêm một câu chuyện, gợi thêm một câu hỏi hoặc đơn giản là chia sẻ điều gì đó gần gũi. Không cần giảng dạy hay ép buộc, chỉ cần kiên nhẫn và đồng hành, trẻ sẽ tiếp thu nhiều điều hơn ta tưởng.

Chúng tôi cũng chuẩn bị tài liệu nhỏ để hỗ trợ người hướng dẫn – không mang tính bắt buộc, mà chỉ là một gợi ý để việc chơi cờ cùng trẻ trở nên ý nghĩa hơn. Qua mỗi ván cờ, trẻ học cách suy luận, phản ứng, lập chiến lược… và đôi khi là cách thua một cách bình tĩnh, thắng một cách tử tế.

Cờ Đông Sơn ra đời không để thay thế sách giáo khoa, cũng không kỳ vọng trở thành công cụ giáo dục lớn. Nhưng nếu mỗi ván cờ mang đến cho trẻ một bài học nhỏ, một niềm hứng thú mới, hoặc đơn giản là một buổi chiều chơi cùng người thân mà vẫn cảm thấy mình nhớ thêm một chi tiết về lịch sử – thì với chúng tôi, điều giản dị ấy quá đỗi tuyệt vời, giống như những bông hoa nhỏ chớm nở, toả hương thơm mát góp sắc vào con đường gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá của dân tộc qua từng thế hệ như câu “Văn hoá còn thì dân tộc còn,…” mà Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng từng phát biểu.